Ten dzień został ustanowiony w 2007 roku przez Sejm RP, aby uhonorować pracowników straży gminnych i miejskich za ich codzienną służbę na rzecz lokalnych społeczności. Data 29 sierpnia nie została wybrana przypadkowo – właśnie tego dnia w 1990 roku weszła w życie ustawa o samorządzie terytorialnym, która umożliwiła tworzenie straży miejskich i gminnych jako lokalnych formacji porządkowych.
Strażnicy pełnią kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa publicznego, zajmując się m.in. kontrolą ruchu drogowego, egzekwowaniem przepisów porządkowych, ochroną środowiska oraz wsparciem służb ratowniczych. Często to oni jako pierwsi pojawiają się na miejscu lokalnych problemów – od zatrzymywania sprawców wykroczeń po pomoc w sytuacjach awaryjnych.
W Dzień Strażnika organizowane są uroczystości w urzędach miast i gmin, podczas których najzasłużeni funkcjonariusze otrzymują awanse, odznaczenia i listy gratulacyjne. Mieszkańcy również wyrażają wdzięczność swoim lokalnym strażnikom.
Ciekawostką jest fakt, że w Polsce działa obecnie około 700 straży miejskich i gminnych zatrudniających łącznie ponad 8000 funkcjonariuszy. Mimo że nie posiadają wszystkich uprawnień policji, ich praca znacząco wpływa na jakość życia w lokalnych społecznościach, a ich obecność na ulicach buduje poczucie bezpieczeństwa wśród mieszkańców.