Ten dzień powstał w 2007 roku z inicjatywy Active Citizenship Network, aby promować 14 fundamentalnych praw pacjentów zapisanych w Europejskiej Karcie Praw Pacjenta z 2002 roku. Dokument ten rewolucyjnie zmienił podejście do opieki zdrowotnej w Europie, stawiając pacjenta w centrum systemu, a nie na jego marginesie.
Karta gwarantuje między innymi prawo do opieki zdrowotnej bez dyskryminacji, prawo do informacji o swoim stanie zdrowia w zrozumiałym języku, prawo do wyrażania świadomej zgody na leczenie oraz prawo do poufności. Zawiera również mniej oczywiste, ale równie ważne prawa – jak prawo do unikania niepotrzebnego cierpienia czy prawo do składania skarg.
W całej Europie tego dnia organizowane są konferencje, kampanie edukacyjne i bezpłatne konsultacje prawne. Szpitale przypominają o procedurach składania skarg, a organizacje pacjenckie publikują raporty o stanie przestrzegania praw w poszczególnych krajach.
Niestety, badania pokazują, że wiedza Polaków o prawach pacjenta pozostaje niewielka – zaledwie 30% wie o prawie do drugiej opinii medycznej. To sprawia, że Europejski Dzień Praw Pacjenta ma w Polsce szczególne znaczenie jako dzień edukacji i przypominania o tym, że pacjent to partner w leczeniu, nie jego bierny odbiorca.