Ten dzień został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2010 roku, inspirowany irańską inicjatywą „Dialogu Między Cywilizacjami" zaproponowaną przez prezydenta Mohammada Chatamiego pod koniec lat 90. XX wieku. Idea narodziła się jako odpowiedź na narastające napięcia międzykulturowe i popularyzującą się wówczas teorię „zderzenia cywilizacji" Samuela Huntingtona.
Głównym przesłaniem jest przekonanie, że różnorodność kulturowa stanowi bogactwo ludzkości, a nie źródło konfliktów. Dialog między cywilizacjami opiera się na wzajemnym szacunku, słuchaniu i gotowości do zrozumienia odmiennych perspektyw – wartościach, które brzmią prosto, lecz wymagają nieustannej pracy.
Obchody przybierają formę konferencji, sympozjów akademickich, wymian kulturalnych oraz projektów edukacyjnych realizowanych przez organizacje pozarządowe i instytucje akademickie na całym świecie. UNESCO aktywnie wspiera inicjatywy promujące wielokulturowy dialog w sztuce, nauce i edukacji.
Ciekawostką jest fakt, że ONZ wyznaczyła datę obchodów nieprzypadkowo – ma ona symbolizować moment refleksji przed letnim przesileniem, kiedy w wielu kulturach organizowane są festiwale i spotkania społeczności. Święto to przypomina, że porozumienie między narodami nie jest utopią, lecz codziennym, żmudnym procesem wymagającym dobrej woli po obu stronach stołu rozmów.